67. spotkanie Forum Kraków w sprawie nowelizacji ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej z udziałem przedstawicieli MKiDN

6 lipca 2026 roku, w formacie wideokonferencji, odbyło się spotkanie Forum Kraków, w krórym wzięła udział Pani Agata Diduszko-Zyglewska z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Tematem rozmów był projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny oraz projekt nowelizacji ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. W pierwszej części spotkania miała miejsce prezentacja projektu dotyczącego artystów, w drugiej cześci odbyła sie dyskusja o kierunkach proponowanych zmian w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Pierwszy projekt jest już publicznie znany i trafił do prac legislacyjnych, drugi projekt jest opracowywany w MKiDN i niedługo też ma zostać upubliczniony. W związku z tym środowisko osób związane z Forum Kraków oraz grono zaproszonych dyrektorów i dyrektorek instytucji kultury z Małopolski (sieć osób związanych z Kongresem Dyrektorów I Dyrektorek Domów Kultury w Małopolsce) mogło poznać propozycje rozwiązań i zapytać o kwestie dotyczące rozwoju sektora animacji kultury.

Prace nad nowelizacją ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej wkraczają w kluczowy moment. W najbliższym czasie projekt ma trafić do wykazu prac legislacyjnych rządu. Projekt nowelizacji został opracowany w MKiDN w oparciu o prekonsultacje, w ramach których zebrano blisko 900 uwag i propozycji. W związku z rozległością przekazanych rekomendacji Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zdecydowało o podzieleniu reformy na dwa etapy. Pozwoli to na szybsze wdrożenie najbardziej pilnych przepisów. Obecny, pierwszy etap obejmuje głównie kwestie odnoszące się do spraw organizacyjnych dotyczących funkcjonowania instytucji kultury. Trudniejsze tematy – takie jak certyfikacja zawodu animatora kultury, wprowadzenie tzw. „trzynastek”, reforma rejestrów instytucji kultury (w powiązaniu z opracowywaniem danych o kulturze) zostały przeniesione do drugiego etapu, wymagającego dłuższych uzgodnień i analiz. Pani Agata Diduszko-Zyglewska wskazała że w ciągu najbliższych dwóch tygodni zostanie w MKiDN opracowany wniosek o wpisanie projektu nowelizacji do wykazu prac rządu, co uruchomi kolejne etapy pracy a sam projekt będzie publicznie dostępny.

Pani Agata Diduszko-Zyglewska przedstawiła najważniejsze kierunki zmian w proponowanej nowelizacji ustawy:

Powoływanie i kadencje dyrektorów instytucji kultury. Kadencje we wszystkich instytucjach kultury zostaną ujednolicone do okresu od 3 do 5 lat. Wprowadzony zostanie bezwzględny limit 10 lat zarządzania instytucją bez otwartego konkursu (dotyczy to podmiotów zatrudniających poniżej 25 osób, gdzie przy pierwszych kadencjach konkurs nie będzie obowiązkowy). W większych instytucjach konkursy bedą obligatoryjne.

Klarowność procedur konkursowych. Organizatorzy będą mieli ustawowy obowiązek powołania kandydata wyłonionego w konkursie, a wzór przyszłej umowy określajacy warunki organizacyjno-finansowe i programowe stanie się załącznikiem do ogłoszenia o konkursie.

Autonomia dyrektorów instytucji kultury. Ustawa wprost zagwarantuje dyrektorom niezależność programową oraz pełną autonomię przy powoływaniu i odwoływaniu swoich zastępców (bez konieczności uzyskiwania zgody organizatora).

Nowe narzędzia systemowe. Pojawi się klarowna podstawa prawna dla wspacia finansowego tzw. społecznych instytucji kultury, pozwalająca doświadczonym organizacjom pozarządowym na sięganie po stabilne, kilkuletnie (3-5 lat) środki finansowe państwa i samorządów skierowane na rozwój ich potencjału.

Każda gmina w Polsce będzie miała obowiązek posiadania lokalnej strategii kultury.

Zewnętrzny ekspert doradczy. W komisji konkursowej będzie mógł zasiadać ekspert zewnętrzny bez prawa głosu. Ma on wspierać komisję m.in. w sytuacjach skomplikowanych inwestycji lub przy ocenie kompetencji miękkich kandydatów w instytucjach borykających się z problemami zarządczymi, np. mobbingiem.

W nowelizacji maja się pojawić rozwiązania pozwalające na zwiększenie elastyczności budżetowej instytucji kultury oraz te dotyczące uporządkowania kwesti tzw. nadzoru finansowego ze strony organizatora.

W projekcie zostały również zmienione przepisy odnoszące się do rezygnacji dyrektora z funkcji. Ma być zniesiony dość absurdalny obowiązek zasięgania opinii związków i stowarzyszeń w tej sprawie.

Organizator będzie musiał opublikować w BIP informację o odwołaniu dyrektora wraz ze wskazaniem podstawy prawnej oraz listą podmiotów, do których zwrócił się o opinię w tej sprawie.

W końcowej części spotkania uczestnicy odnieśli się do przedstawionych planów, wskazując na wyzwania, przed którymi wciąż stoi sektor kultury i które powinny zostać podjęte.

Kwestia certyfikacji zawodu animatora kultury
Tomasz Włodarski wyraził żal z powodu odłożenia tematu certyfikacji zawodu animatora kultury do drugiego etapu. Podkreślił, że ta liczna grupa zawodowa aktywna w sektorze kultury nie otrzymała w projekcie tak silnego wsparcia systemowego jak np. artyści. Agata Diduszko-Zyglewska wyjaśniła, że powodem są bardzo trudne rozmowy z innymi resortami jednak zapewniła, że resort kultury nie rezygnuje z tych działań.

Podział na instytucje artystyczne i animacyjne
Jacek Gralczyk przedstawił systemową krytykę poprawiania ustawy de facto odnoszącej się do nieistniejącej sytuacji z lat 90-tych. Postulował wprowadzenie w prawie jasnego rozróżnienia między instytucjami artystycznymi a instytucjami animacji kultury, które mają zupełnie inne cele i struktury. Agata Diduszko-Zyglewska przyznała rację tej argumentacji. Zwróciła uwagę, że obecny kształt projektu to kompromis wymuszony ograniczonym czasem, ale resort ma świadomość, że w przyszłości całą ustawę trzeba będzie napisać od nowa.

Rola regionalnych instytucji kultury
Magdalena Ulejczyk oraz Radek Kowalik zwrócili uwagę na problem braku stabilności finansowej i prawnego umocowania dla działań szkoleniowych, badawczych i sieciujących, które realizowane przez tzw. regionalne instytucje kultury. W odpowiedzi reprezentantka MKiDN zaproponowała kompromis: zamiast definiowania nowego typu instytucji, do ustawy mogłyby zostać wpisane konkretne „funkcje regionalne”, które musiałyby być realizowane w skali każdego województwa.

Na zakończenie Agata Diduszko-Zyglewska gorąco zachęciła wszystkich uczestników oraz całe środowisko Forum Kraków do aktywnego włączenia się w nadchodzące konsultacje publiczne i do składania konkretnych propozycji zapisów legislacyjnych w ramach tej nowelizacji.